Boks kuralları

Amatör (olimpik) boksta maç genellikle 3 raunt, profesyonel boksta 4–12 raunttur; raunt 3 dakika, ara 1 dakikadır. Rauntlar 10 puan zorunlu sistemle puanlanır: kazanan 10, kaybeden 9 veya daha az alır. Maç nakavt, teknik nakavt, sayı kararı veya diskalifiyeyle biter. Belden aşağı, enseye, kafayla, açık eldivenle ve "break" komutundan sonra vurmak yasaktır.

Boks kuralları iki çatı altında okunur: amatör (olimpik) boks ve profesyonel boks. Temel mantık ikisinde aynıdır — yalnızca yumrukla, yalnızca belden yukarıya, eldivenin kapalı ön yüzüyle vurulur ve rauntlar hakemlerce puanlanır. Ayrıştıkları yer raunt sayısı, hakem sayısı ve bazı ekipman kurallarıdır.

Aşağıdaki bilgiler genel çerçevedir. Ayrıntılar federasyona ve döneme göre değişir; bir müsabakada esas olan, o müsabakayı düzenleyen federasyonun güncel yönetmeliğidir.

Boks maçı kaç raunt, raunt kaç dakika?

Amatör (olimpik) boksta elit düzeyde maç genellikle 3 raunttan oluşur. Raunt 3 dakika, raunt arası dinlenme 1 dakikadır. Gençler ve küçük yaş kategorilerinde süreler federasyon kuralına göre kısalabilir.

Profesyonel boksta raunt sayısı maça göre belirlenir ve 4 ile 12 arasında değişir. Kariyerinin başındaki boksörler kısa maçlara, deneyimli boksörler uzun maçlara çıkar; unvan maçları genellikle 12 rauntur. Erkeklerde raunt 3 dakikadır. Kadın profesyonel maçlarında raunt çoğunlukla 2 dakika olarak uygulanır. Raunt arası yine 1 dakikadır.

Salonlardaki antrenman düzeninin "3 dakika çalışma, 1 dakika dinlenme" olması da buradan gelir.

Boksta puanlama nasıl yapılır?

Boksta puanlamanın temeli 10 puan zorunlu sistemdir (10-point must system). Her hakem her raundu ayrı puanlar: raundu kazanan boksör 10 puan alır, kaybeden 9 ya da daha az. Raunt açık farkla geçtiyse fark büyür; rakibini yere düşüren (nakavt sayımına zorlayan) boksör genellikle bir puan daha fazla fark yazdırır. Kural ihlaline verilen puan cezası da bu tabloya eklenir.

Hakemlerin baktığı ölçütler özünde aynıdır:

• Temiz ve etkili vuruş. Eldivenin kapalı ön yüzüyle, rakibin gardını aşarak hedefe oturan yumruk sayılır. Gardın üzerine ya da kola çarpan yumruk sayılmaz.
• Oyuna hâkimiyet. Maçın temposunu ve mesafesini kimin belirlediği.
• Savunma. Rakibin vuruşlarını boşa çıkarma becerisi.
• Amatörde teknik ve taktik üstünlük. Amatör puanlamada tekniğin doğruluğu ve kural uyumu daha belirgin bir ağırlık taşır.

Hakem sayısı da ikisinde farklıdır: amatör boksta raunt genellikle beş hakem tarafından, profesyonel boksta ise genellikle üç hakem tarafından puanlanır. Ringin içindeki hakem (ring hakemi) puan vermez; maçı yönetir.

Boks maçı nasıl biter?

Bir boks maçı dört yoldan biriyle sonuçlanır:

• Nakavt (KO). Yere düşen boksör hakemin on saniyelik sayımı içinde maça devam edecek durumda ayağa kalkamaz.
• Teknik nakavt (TKO). Ring hakemi, boksörün kendini koruyamadığına ya da devam etmesinin tehlikeli olduğuna karar vererek maçı durdurur. Ringdeki doktorun önerisi veya boksörün köşesinin havlu atması da maçı bu şekilde bitirir.
• Sayı kararı. Maç süresini tamamlarsa hakemlerin puan kartları toplanır. Tüm hakemler aynı boksörü seçmişse oybirliği, hakemler bölünmüşse oy çokluğu kararı verilir. Kartlar eşit çıkarsa beraberlik ilan edilebilir; amatör boksta ise bir kazanan belirlenmesi esastır.
• Diskalifiye. Ağır ya da tekrarlanan kural ihlali, ihlali yapan boksörün maçı kaybetmesiyle sonuçlanır.

Boksta hangi hareketler yasak?

Boks kuralları neredeyse bütünüyle koruma amaçlıdır: yasaklar, vücudun korunması zor ya da darbeye dayanıksız bölgelerini ve kontrolsüz temas biçimlerini kapsar. Başlıcaları:

• Belden aşağı vurmak. Göbek hizasının altı hedef değildir.
• Ense, başın arkası ve böbrek bölgesine vurmak.
• Kafa atmak, dirsek, omuz veya ön kol kullanmak.
• Açık eldivenle vurmak. Eldivenin iç yüzüyle, avuçla ya da bilekle yapılan vuruş hem yasak hem de puansızdır.
• Tutup vurmak. Rakibi bir elle tutarken diğeriyle vurmak.
• Halatları kullanmak. Halatlara yaslanarak ya da onları destek alarak vuruş yapmak.
• "Break" komutundan sonra vurmak. Hakem iki boksörü ayırdığında her ikisi de bir adım geri çekilmek zorundadır.
• Yere düşmüş ya da kalkmakta olan rakibe vurmak.

İhlale verilen karşılık kademelidir. Hafif ihlalde hakem önce uyarır; tekrar eden ya da bilinçli görünen ihlalde resmi ihtar verir ve bu ihtar hakem kartlarında puan kesintisine dönüşür. Ağır ya da birikmiş ihlal diskalifiyeyle sonuçlanabilir.

Siklet nedir, neden var?

Siklet, boksörlerin vücut ağırlığına göre ayrıldığı sınıflardır. İki sebebi vardır: güvenlik ve eşitlik. Ağırlık farkı arttıkça vuruşun etkisi ve dayanıklılık farkı da büyür; aynı sınıftaki iki boksör hem daha güvenli hem daha adil bir maç yapar.

Boksörün sikleti maç öncesi yapılan tartıyla doğrulanır. Tartıda sınırın üzerinde çıkan boksör, kurala göre maçtan çıkarılabilir ya da yaptırımla karşılaşabilir.

Sık duyulan siklet adları arasında sinek, tüy, hafif, orta ve ağır sıklet vardır. Bu yazıda kilo tablosu verilmiyor, bilinçli olarak: sınıfların sayısı ve sınırları amatör ve profesyonel federasyonlarda farklıdır ve zaman içinde değişir; olimpik boksta da sınıflar dönem dönem yeniden düzenlenmiştir. Güncel limitler için ilgili federasyonun yönetmeliği esas alınır.

Boksta hangi ekipman zorunludur?

• Eldiven. Ağırlığı ons (oz) ile ölçülür ve müsabakada sikletle birlikte değişir; hafif sıkletlerde daha hafif, ağır sıkletlerde daha ağır eldiven kullanılır. Ons kavramının ayrıntısı boks eldiveni seçimi yazısında var.
• Bandaj. Eldivenin altına sarılır, bileği ve eldeki küçük kemikleri sabitler. Müsabakada bandajın malzemesi ve uzunluğu da kurala bağlıdır. Sarma biçimi için bandaj yazısına bakabilirsiniz.
• Dişlik. Zorunludur. Dişlik olmadan ringe çıkılmaz.
• Kasık koruyucu. Kurallar gereği kullanılır.
• Kask. Erkek elit amatör boksta 2013'ten beri kullanılmıyor. Gençlerde ve kadınlarda kask kuralı federasyona göre değişir; bir müsabakada kask takılıp takılmayacağı o müsabakanın kuralına göre belirlenir. Profesyonel boksta kask yoktur.

Boks ringinin kuralları nelerdir?

Adına ring denmesine rağmen boks ringi karedir ve halatlarla çevrilidir. Dört köşesinin her birinin bir rolü vardır:

• Kırmızı köşe ve mavi köşe. İki boksörün köşeleridir. Rauntlar arasında boksör burada oturur, antrenörü ve yardımcısı burada durur. Amatör boksta boksörün kıyafeti ve eldiveni de çoğunlukla köşesinin rengindedir.
• Nötr köşeler. Kalan iki köşe kimseye ait değildir ve genellikle beyazdır. Rakibi yere düşen boksör, hakem sayım yaparken nötr köşeye gitmek zorundadır; hakem sayımı ancak o zaman sürdürür.

Amatör boksta hakem, yere düşmemiş ama sarsılmış görünen boksör için de sayım başlatabilir (ayakta sayım, "standing eight"). Sayım sekize kadar sürer ve hakem bu sürede boksörün devam edip edemeyeceğine bakar. Profesyonel boksta bu uygulama birçok federasyonda yoktur.

Boks kuralları antrenmanda neden önemli?

Salonda maç yapılmaz; ama maçın kuralları teknik çalışmanın neden öyle kurulduğunu açıklar:

• Neden belden aşağı çalışılmaz? Çünkü boks yalnızca belden yukarısını hedef alır. Kombinasyonlar ve savunma bu alana göre kurulur.
• Neden gard hiç düşmez? Puanı getiren şey, rakibin gardını aşan temiz vuruştur. Gard, aynı temiz vuruşu size karşı kapatan tek şeydir. Bu konu boksta savunma yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
• Neden eldivenin ön yüzü? Açık eldivenle vurmak hem yasak hem puansızdır; üstelik bileğe binen yükü de artırır. Yumruğun doğru kapanması baştan çalışılır.
• Neden 3 dakika? Antrenmandaki raunt düzeni, maçın temposuna alışmanın en kısa yoludur.

Boxinghall'daki birebir derslerde de bu kurallar, hareketlerin neden öyle yapıldığını açıklamak için kullanılır. Terimlerin kısa sözlüğü için boks terimleri ve teknikleri yazısına bakabilirsiniz.

Özet

Amatör boksta maç genellikle 3 raunt × 3 dakika, profesyonel boksta 4–12 raunt × 3 dakikadır. Rauntlar 10 puan zorunlu sistemle puanlanır. Maç nakavt, teknik nakavt, sayı kararı veya diskalifiyeyle biter. Belden aşağı, enseye, açık eldivenle ya da "break" sonrası vurmak yasaktır. Siklet sınırları ve ekipman ayrıntıları federasyona göre değişir; güncel kural için ilgili federasyonun yönetmeliği esas alınır.