Boks terimleri ve teknikleri

Boksta dört temel vuruş vardır: jab (öndeki elle atılan düz vuruş), kros (arkadaki elle atılan düz vuruş), kroşe (yandan gelen kavisli vuruş) ve aparkat (aşağıdan yukarı gelen vuruş). Savunma tarafında slip, roll, blok, parry ve klinç kullanılır; salon dilinde ise gard, mesafe, lapa, gölge boksu, sparring ve raunt en sık geçen terimlerdir.

Boksun kendine ait bir dili vardır ve salona ilk gelen kişi genellikle hareketlerden önce bu dile yabancılık çeker. Antrenör "gard yukarı", "kroşe", "slip" dediğinde ne kastettiğini bilmek, dersin ilk yarısını kurtarır.

Aşağıda boksta en sık kullanılan terimler; vuruş isimlerinden savunma hareketlerine, ring diline ve hakem komutlarına kadar sırayla ele alınıyor.

Boksta temel duruş terimleri nelerdir?

Gard. Ellerin savunma pozisyonu. Yumruklar çene hizasında, dirsekler gövdeye yakındır. Boksta öğrenilen ilk ve en son unutulması gereken şeydir; vuruş atarken bile diğer el garda geri döner.

Ortodoks duruş. Sol ayak ve sol el önde duran, sağ eli baskın olan kişinin duruşu. Yaygın olan budur.

Guard / south-paw (sol duruş). Sağ ayak ve sağ el önde; sol eli baskın olanların duruşu. Türkçede genellikle "sol duruş" veya "ters duruş" denir.

Ayak hareketi (footwork). Mesafe kurmak, açı almak ve dengeyi korumak için ayakların kullanımı. Boksta gücün kaynağı koldan çok yerdir; bu yüzden ayak, vuruştan önce gelir.

Mesafe. Rakibin vurabileceği ile vuramayacağı aralık. Deneyimin büyük kısmı bu aralığı hissetmekle ilgilidir.

Boks vuruş isimleri nelerdir?

Boksta dört temel vuruş vardır; geri kalan her şey bunların açı, mesafe ve hedef varyasyonudur.

• Jab (direkt). Öndeki elle atılan düz vuruş. En hızlı, en az güçlü ve en çok kullanılan vuruş. Mesafe ölçmek, ritim kurmak ve rakibi meşgul etmek için kullanılır.
• Kros (cross / sağ direkt). Arkadaki elle atılan düz vuruş. Gücü arka ayağın yerden aldığı dönüşten gelir. Ortodoks duruşta sağ el, sol duruşta sol eldir.
• Kroşe (hook). Kolun dirsekten kırılıp yandan gelen kavisli vuruşu. Baş ya da gövde hedeflenebilir; yakın mesafede en etkili vuruştur.
• Aparkat (uppercut). Aşağıdan yukarı doğru gelen vuruş. Öne eğilmiş bir rakibin çenesine ya da gövdeye yönelir.

Bu dördü genellikle numarayla anılır: 1 jab, 2 kros, 3 sol kroşe, 4 sağ kroşe, 5 ve 6 aparkatlar. "1-2" dendiğinde kastedilen jab ve krostan oluşan en temel kombinasyondur.

Sık geçen diğer vuruş terimleri:

• Kombinasyon. Art arda atılan iki ya da daha fazla vuruş.
• Gövde vuruşu (body shot). Karaciğer ve kaburga altını hedefleyen vuruş. Etkisi anında değil, birkaç raunt sonra hissedilir.
• Overhand. Kolun rakibin gardının üzerinden dolanarak indiği kavisli sağ.
• Check hook. Geri giderken atılan, üzerine gelen rakibi durduran kroşe.

Boks savunma hareketlerinin isimleri nelerdir?

Vuruş kadar terimi olan bir alan da savunmadır:

• Slip. Başı yana kaydırarak düz vuruştan sıyrılmak. Ayaklar yerinde kalır.
• Roll / duck. Dizden çökerek kavisli vuruşun altından geçmek. "Bob and weave" bu hareketin sürekli hâlidir.
• Blok. Vuruşu eldiven, kol veya omuzla karşılamak.
• Parry. Gelen vuruşu elle yana itip yön değiştirmek. Bloktan farkı, darbeyi karşılamak yerine saptırmasıdır.
• Klinç. Yakın mesafede rakibin kollarını sararak vuruşu engellemek. Boksta geçici bir durdurmadır; hakem "break" der ve ayırır.
• Geri çekilme (pull back). Gövdeyi geriye alıp vuruşu mesafe dışında bırakmak.

Ringde ve antrenmanda geçen terimler nelerdir?

Ring. Halatlarla çevrili kare alan. "Ring" adı, boksun tarihçe yuvarlak alanlarda yapılmasından kalmıştır.

Raunt (round). Maçın zaman birimi. Amatörde genellikle 3 raunt, profesyonelde 10–12 raunt uygulanır. Antrenmanda da çalışma rauntlara bölünür — yaygın düzen 3 dakika çalışma, 1 dakika dinlenmedir.

Köşe. Boksörün rauntlar arasında oturduğu, antrenörünün bulunduğu yer.

Lapa (pad / mitt). Antrenörün ellerine taktığı, vuruşun yapıldığı yastık. "Lapa çalışması", tekniğin canlı hedef üzerinde çalışıldığı bölümdür.

Kum torbası. Vuruşun tekrarlandığı ağır torba. Güç ve dayanıklılık buradan gelir.

Armut torba (speed bag). Küçük, hızlı geri dönen torba. Ritim ve omuz dayanıklılığı çalıştırır.

Gölge boksu (shadow boxing). Hedef olmadan, havaya karşı teknik çalışma. Kolay göründüğü için hafife alınır; oysa tekniğin düzeltildiği asıl yer burasıdır.

Sparring. Kontrollü, koruyucu ekipmanla yapılan karşılıklı çalışma. Maç değildir; amaç kazanmak değil öğrenmektir. Yeni başlayanın programında bulunmaz.

İp (jump rope). Ayak hızı, denge ve kondisyon için kullanılan atlama ipi. Neredeyse her boks seansının ısınma bölümünde yer alır.

Bandaj. Eldivenin altına sarılan, bileği sabitleyip eldeki küçük kemikleri hizada tutan bez.

Hakem ve maç terimleri ne anlama gelir?

• Box! Hakemin "başla" komutu.
• Stop! Çalışmanın anlık durdurulması.
• Break! Klinçe giren iki boksörün ayrılması komutu.
• Nakavt (KO). Yere düşen boksörün on saniye içinde ayağa kalkamaması.
• Teknik nakavt (TKO). Hakemin, boksörün devam edemeyecek durumda olduğuna karar vererek maçı bitirmesi.
• Sayı (puan). Rauntların jüri tarafından puanlanması; nakavt olmadan biten maçlar buradan sonuçlanır.
• Sayı sayımı (count). Yere düşen boksör için hakemin yaptığı on saniyelik sayım.
• Diskalifiye. Kural ihlali nedeniyle maçtan çıkarılma.
• Kemer. Bir ünvanı temsil eden şampiyonluk simgesi.

Kilo sıkletleri ne anlama gelir?

Boksta sporcular kilo aralıklarına göre eşleşir. En sık duyulanlar tüy sıklet, hafif sıklet, orta sıklet ve ağır sıklettir. Aralıkların sınırı amatör ve profesyonel federasyonlara göre değişir; bu yüzden bir sıklet adının kesin kilo karşılığı hangi kurumdan bahsedildiğine bağlıdır.

Tartı. Maç öncesi sıklet kontrolü. Sporcuların kilo düşme sürecinin bittiği andır.

Bu terimleri ezberlemek gerekir mi?

Gerekmez. Salonda bir–iki hafta içinde kendiliğinden yerleşir, çünkü her biri bir harekete karşılık gelir ve hareketi yaparken duyulur.

Yeni başlayan için pratik sıra şudur: önce gard, jab ve mesafe; sonra kros ve kroşe; en sonda savunma terimleri. Geri kalanı — hakem komutları, sıkletler, maç dili — çalışmanın değil, boksu izlemenin dilidir ve zamanla gelir.