Muay Thai terimleri ve teknikleri

Muay Thai'ye "sekiz uzuv sporu" denir: iki yumruk, iki ayak, iki diz ve iki dirsek. Yumruk adları boksla, tekme adlarının çoğu kick boksla ortaktır; branşa özgü terimler diz, dirsek ve klinç tarafındadır. En sık geçenler teep (mesafe kesen ön tekme), check (alçak tekmeyi dizle karşılama) ve plum (klinçte boyun kontrolü). Wai kru ve ram muay ise müsabaka öncesi ritüellerin adıdır.

Muay Thai'nin terim listesi, ayakta dövüş branşları içinde en uzun olanıdır. Sebebi basit: kullanılan uzuv sayısı fazladır ve terimlerin bir kısmı Tayca aslıyla, çevrilmeden kullanılır.

Aşağıda Muay Thai'de en sık geçen terimler; vuruş isimlerinden klinç diline, ritüel adlarından ring ve hakem terimlerine kadar sırayla ele alınıyor. Türkçe karşılığı yerleşmemiş olanlarda özgün ad verilip açıklanıyor.

Sekiz uzuv sporu ne demek?

Muay Thai için sık kullanılan tanım **"sekiz uzuv sporu"**dur. Sayı şuradan gelir: iki yumruk, iki ayak, iki diz ve iki dirsek. Boksta iki, kick boksun çoğu kural setinde dört hedef yüzeyi varken burada sekiz tanedir.

Bu, terim listesini de belirler. Yumruk ve tekme adları büyük ölçüde kick boksla ortaktır; Muay Thai'ye asıl karakterini veren terimler diz, dirsek ve klinç tarafında toplanır.

Muay Thai vuruş isimleri nelerdir?

Yumruklar. Boksla aynı dört temel vuruş kullanılır: jab, kros, kroşe, aparkat. Adlandırma da genellikle boks terimleriyle yapılır. Ayrıntısı için boks terimleri ve teknikleri yazısına bakabilirsiniz.

Muay Thai'de yumruğun rolü boksa göre daha sınırlıdır: duruş daha dik ve daha karedir, çünkü aynı anda tekmeyi karşılamak ve klinçe girmek gerekir. Bu duruş, boksun baş hareketine dayalı savunmasını kısıtlar.

Tekmeler.

• Teep. Ayak tabanıyla ileri itilen tekme. Kick bokstaki front kick'in karşılığıdır ama Muay Thai'de daha çok bir mesafe aracı gibi kullanılır: rakibin ilerlemesini keser, ritmini bozar.
• Round kick / dolama tekme. Kalçadan dönerek gelen, kaval kemiğiyle vurulan tekme. Muay Thai'ye özgü yanı vuruşun bacağı savurarak, tüm gövde dönüşüyle yapılmasıdır; bacak dizden kırılıp "kamçılanmaz".
• Low kick. Uyluğa atılan alçak dolama tekme. Kick bokstaki tanımıyla aynıdır; Muay Thai'de sık kullanılan biçimi rakibin destek ayağını hedefleyip dengesini bozmaktır.
• Middle / high kick. Kaburga ve baş hizasına atılan dolama tekme.
• Question mark kick. Alçak tekme gibi başlayıp yükselen tekme.

Dizler.

• Düz diz. Gövdeye, doğrudan ileri atılan diz.
• Kavisli / yandan diz. Kaburga hizasına yandan gelen diz.
• Sıçrayan diz. Adım alıp havalanarak atılan diz.
• Klinç dizi. Boyun kontrolü kurulduktan sonra atılan diz. Muay Thai'de dizin en sık göründüğü yer burasıdır.

Dirsekler. Muay Thai'yi kick boksun çoğu kural setinden ayıran teknik dirsektir ve yakın mesafede kullanılır:

• Yatay dirsek. Yandan, yatay düzlemde gelen dirsek.
• Yukarı dirsek. Aşağıdan yukarı doğru gelen dirsek.
• Aşağı / balta dirseği. Yukarıdan aşağı indirilen dirsek.
• Dönerek dirsek. Gövde dönüşünden güç alan dirsek.

Dirsek, salon çalışmasında genellikle en son eklenen ve karşılıklı çalışmada en çok sınırlanan tekniktir; kesik riski yüksek olduğu için birçok amatör kural setinde yasaktır.

Klinç terimleri ne anlama gelir?

Klinç, iki kişinin kavrama mesafesinde sürdürdüğü mücadeledir ve Muay Thai'nin kendi başına bir bölümüdür. Burada yalnızca terimler; ne olduğu, neden yorucu olduğu ve ne zaman çalışılacağı Muay Thai'de klinç nedir yazısında.

• Plum / boyun kontrolü. Ellerin rakibin ensesinde kenetlendiği pozisyon. Klinçte en çok konuşulan kavramdır.
• İç el (inside control). Kolun rakibin kolunun içinden geçirilmiş olması. Klinçte üstünlük genellikle buradan gelir.
• Sıyrılma (pummeling). Kolları sırayla içeriye alarak pozisyonu değiştirme çalışması.
• Süpürme / dengeyi bozma. Rakibin destek ayağını veya ağırlık merkezini kullanarak onu yere düşürme. Muay Thai'de sayı değeri federasyona ve kural setine göre değişir.
• Uzun gard. Kolun uzatılıp rakibin klinçe girmesinin engellendiği savunma duruşu.

Muay Thai savunma terimleri nelerdir?

• Check. Gelen alçak tekmeyi dizi kaldırıp kaval kemiğiyle karşılamak. Kick boksla ortak, en temel savunma hareketidir.
• Catch. Gelen tekmeyi kolla yakalamak; ardından süpürme veya karşı hareket gelebilir.
• Blok. Tekmeyi veya dirseği kol, dirsek ya da bacakla karşılamak.
• Teep ile mesafe kesme. Öne itilen tekmeyle rakibin ilerlemesini durdurmak. Muay Thai'de savunmanın en sık kullanılan aracıdır.
• Slip, roll, parry. Boksla ortak el savunmaları. Muay Thai'de daha ölçülü kullanılırlar; fazla eğilmek diz ve dirsek mesafesine girmek demektir.

Wai kru ve ram muay nedir?

Muay Thai'nin, teknik olmayan ama sporun parçası sayılan ritüelleri vardır. Bunları anlatan kaynaklar ayrıntıda ayrışır; genel kabul gören çerçeve şudur:

Wai kru. Sporcunun hocasına ve geldiği salona saygısını gösterdiği tören. "Wai" Taylandça selamlama, "kru" ise hoca anlamına gelir.

Ram muay. Wai kru'nun ardından yapılan, müzikle uyumlu ritmik hareket dizisi. İşlevi çift yönlü kabul edilir: hem saygı gösterisidir hem de sporcunun ısınmasını ve odaklanmasını sağlar. Hareketlerin biçimi salondan salona değişir.

Mongkon. Sporcunun bu tören sırasında başında taşıdığı halka biçimli bant. Törenden sonra çıkarılır; genellikle hocanın takıp çıkardığı, saygıyla muamele edilen bir eşyadır.

Prajioud. Kolun üst kısmına bağlanan bant. Mücadele boyunca kolda kalabilir.

Sarama. Bu törene ve mücadeleye eşlik eden geleneksel müzik. Temposu genellikle mücadelenin temposuyla birlikte değişir.

Bu ritüellerin kökenine dair anlatılar farklılaşır; burada yalnızca bugünkü uygulamada gözlenen işlevleri veriliyor.

Ring, kural ve hakem terimleri nelerdir?

Kural setleri federasyona ve organizasyona göre değişir; aşağıdakiler en sık karşılaşılan adlardır, hepsinin her yerde aynı biçimde uygulandığı varsayılmamalıdır.

Raunt. Mücadelenin bölündüğü süre birimi. Profesyonel Muay Thai'de yaygın düzen 3 dakikalık rauntlardır; amatör ve gençlik kategorilerinde süre ve sayı değişir.

Break. Hakemin klinçi ayırma komutu. Muay Thai'de klinç sporun parçası olduğu için boksta olduğundan geç verilir; ne kadar süreyle serbest bırakılacağı kural setine bağlıdır.

Yut. Taylandça "dur" anlamında kullanılan hakem komutu. Türkiye'de düzenlenen çoğu organizasyonda İngilizce "stop" ve "break" komutları tercih edilir.

Chok. Taylandça "vur" ya da "başla" anlamında; İngilizce karşılığı "fight"tır.

Sıklet. Sporcuların eşleştirildiği kilo kategorisi.

Nakavt ve teknik nakavt. Mücadelenin süre dolmadan bitmesi. Puanlama tam temaslı kural setlerinde raunt bazlıdır ve hakemler isabetli teknik, hâkimiyet ve dengeyi bozma gibi ölçütlere bakar; ölçütlerin ağırlığı federasyona göre değişir.

Salonda hangi terimleri duyarsınız?

Thai pad / kalkan. Antrenörün kola taktığı büyük yastık. Tekme ve dizin çalışıldığı yerdir; ele takılan lapadan farkı yükü taşımasıdır.

Belly pad. Antrenörün gövdesine taktığı koruma. Diz ve gövde tekmesi çalışırken kullanılır.

Kaval (shin). Dolama tekmede vuran yüzey. Ayak ucuyla değil kaval kemiğiyle vurulur.

Kaval koruyucu (shin guard). Karşılıklı çalışmada zorunlu ekipman.

Klinç turu. Seansın klinçe ayrılan bölümü. Genellikle süreyle sınırlanır, çünkü en yorucu bölümdür.

Torba dizi. Torbaya sarılıp diz çalışması. Klinç dizinin partnersiz hazırlığıdır.

Esneklik ve kalça açma. Tekme yüksekliği kalça hareket açıklığına bağlı olduğu için ısınmanın belirgin bir bölümü buna ayrılır.

Bu terimleri baştan bilmek şart mı?

Şart değil. Antrenör hareketi göstererek anlatır, adı da o sırada söylenir; birkaç hafta içinde kendiliğinden yerleşir.

Yine de üç terim baştan bilinirse ilk dersler daha rahat geçer: teep (mesafe açan ön tekme), check (alçak tekmeyi dizle karşılama) ve plum (klinçte boyun kontrolü). Bu üçü, Muay Thai'yi komşu branşlardan ayıran hareketin özetidir.

Sporun kendisiyle ilgili genel bir giriş için Muay Thai nedir yazısına bakabilirsiniz.